لطفا برای رسانه زنده ای مثل وبلاگ فاتحه نخوانید!
قدیم ترها که قدیمی های وبلاگستان وبلاگ می نوشتند، هم خودشان کم بودند و هم ضریب نفوذ اینترنت آنقدر کم بود که خوانندگان محدودی داشته باشند. به مرور که ضریب نفوذ اینترنت بیشتر و بیشتر شد هم وبلاگ نویس ها بیشتر شدند و هم خوانندگان وبلاگی. قاعدتا شیب تعداد خوانندگان بسیار بیشتر از شیب نویسندگانش بود. البته با آسان و آسان تر شدن وبلاگ نویسی در زمانهایی حجم وبلاگ ها زیاد شد. به فراخور شرایط روز و فضای سیاسی موجود و یا از داخل و یا خارج نوشتن، موضوعی هم که برای نوشتن انتخاب می شد تغییر کرد. اما وبلاگ ها همچنان نوشته شد.
وبلاگ های قدیمی تر تحلیلی تر می نوشتند. مینیمال نویسی مختص ذائقه امروز وبلاگ خوانی است و وبلاگهای مینیمال هم اغلب تازه پا هستند. البته همه این قاعده هایی که می نویسم استثناء هم دارد. علاقمند هستم که به شکل پانلی و زمانمند نویسندگان و خوانندگان وبلاگ را بطور مجزا بررسی کنم. دو دسته مینیمال نویس و تحلیلی نویس را هم برای وبلاگ نویسان انتخاب می کنم. سعی می کنم که متغیر کنترلی مثل شبکه های اجتماعی را نیز در تحلیل بیاورم. البته لازم به یادآوری است که این نوشته بیشتر تصور نویسنده و تصویری است که از فضای وبلاگستان دارد. دسترسی به آمار جامعی ندارد و تنها چند منبع عمده باعث قضاوتش شده، شاید یکی از مهمترین و دم دست ترین آنها هم همین وبلاگ باشد.
درباره وبلاگ نویسان تحلیلی نویس ِ قدیمی روال به همان صورت قبل پیش رفته است. اغلب وبلاگ نویسانی که از قدیم می نوشتند و هنوز می نویسند از مخاطب خوبی برخوردارند. وبلاگشان خوب خوانده می شود و مورد توجه است. البته درباره این خوب خوانده شدن هم توضیح خواهم داد. وبلاگ نویسانی که عمر وبلاگشان کوتاه است اما تحلیلی می نویسند هم تعدادشان کم نیست. اما سختی ِ کار ایشان رقابتی است که برای اغاز و جاافتادن درگیر آن هستند. در واقع وقتی صداهای بیشماری هست، شنیده شدن صدا منوط است به بلند و رساتر بودن آن. و البته بسیاری در این شرایط خوب نوشتند و خوانده شدند.
وبلاگ نویسی مینیمال چیزی است که در سالهای اخیر بیشتر باب شده است. آن متغیر ِ شبکه های اجتماعی هم از متغیرهای تاثیرگذار برای ایجاد چنین وبلاگ هایی بوده است. وقتی قرار شد که در کاراکترهای کوتاه درباره احوالات و آنچه در ذهن می گذرد در جاهای مختلف بنویسی، چرا نتوانی که وبلاگی چنین موجز را اداره کنی. مینیمال نویسی به نظر من مخلوق ِ شبکه های اجتماعی است و در بده و بستان قوی ای با شبکه های اجتماعی قرار گرفته است.
شناخت ِ فضای وبلاگی به شدت وابسته است به شناخت مخاطبان. وبلاگستان پیش از این مخاطبان کمتری داشت. اما رفته رفته بر تعداد آنها افزوده شد. شبکه های اجتماعی و روابط ِ مجازی ای که در آن شبکه ها جذابیت ِ اینترنت را افزون می کرد باعث جذب تعداد زیادی کاربر ِ اینترنتی شده بود که حضورشان در شبکه ها همراه شد با خواندن نوشته های دیگران. درواقع عده زیادی از خوانندگان مطالب وبلاگی کسانی بودند که جذابیت ِ شبکه های اجتماعی باعث شد که وبلاگ هم بخوانند. اگر منحنی خوانندگان وبلاگ ها را یک منحنی صعودی بگیریم، یک سری خوانندگانی داریم که از قدیم وبلاگ می خوانند و اکنون هم می خوانند و بر تعدادشان به دلیل ضریب نفوذ اینترنت، اضافه شده. بخش قابل توجهی از انها هم مستقل از شبکه های اجتماعی وبلاگ های تحلیلی تر را با قوتی بیش از گذشته دنبال می کنند.
حضور شبکه های اجتماعی تنها شیب صعودی خوانندگان را بالاتر برد. حالا با مخاطبینی روبه رو هستیم که عده ای به شکل سنتی وبلاگ می خواندند. این مخاطبین سنتی حتی با حضور شبکه های اجتماعی هم همان وبلاگ ها را می خوانند. البته گوگل ریدر و حجم بالای خواندنی ها شاید سرعت و دقت خواندنشان را کم کرده باشد و شاید باعث پایین آمدن تعامل با نویسنده اش مثلا در کامنت ها شده باشد، اما خوانندگان ِ قدیمی هنوز هم وبلاگ تحلیلی می خوانند. جمعیت جدیدی هم که این روزها وارد دنیای خواندن شده اند، کسانی هستند که پیشترها در فضای مجازی دنبال خواندن وبلاگ نبودند. شبکه ها تعداد زیادی خواننده به فضای مجازی اضافه کرده است. خواننده هایی که تحت تاثیر همان شبکه ها ذائقه هایی خاص دارند. این گروه از خوانندگان به ظاهر ذائقه جدیدی را در بین مخاطبان ایجاد کرده اند. اما در باطن قضیه اینها اضافه شدگان بر خوانندگان قدیمی و رو به رشد وبلاگ ها هستند که ماهیت حضورشان بر رشد مخاطب افزوده است و ذائقه شان تشویق کننده وبلاگ های مینیمال شده است، اما این به معنی کاهش، رکود یا عدم استقبال از دسته تحلیلی نویسان فضای مجازی نیست.
آنچه در روزهای اخیر در فضای وبلاگستان اتفاق افتاده رکود وبلاگ نویسی تحلیلی نیست. مشکل خوانده نشدن تحلیلی نویس ها نیست. آنچه اتفاق افتاده پیدایش یک ذائقه جدید است که اضافه شده است به ذائقه های پیشین. من برخلاف بسیاری از کسانیکه این روزها نگران فضای وبلاگستان هستند این اتفاق را خجسته می دانم. اینکه عده ای به بهانه های مختلف گرایش به خواندن پیدا می کنند، اتفاق خوبی است. اینکه ذائقه شان هویت جدیدی را به وبلاگستان افزوده است، اتفاق میمون و مبارکی است. شاید آنچه که امروز نگرانی ایجاد می کند آینده ای است که فاصله خوانندگان سنتی با خوانندگان جدید به لحاظ تعداد فزونی می گیرد. شاید نگرانی از ندیده شدنهای آن زمان ِ آینده است. همانطور که دیروز از فردایی اینچنین بی خبر بودیم، نمی شود آینده را اینچنین خطی تصویر کنیم.
معادلات فضای سیاسی و اجتماعی در کشور متغیری است که حتی به مانند شبکه های اجتماعی تاثیرات فزاینده بر روی خواننده ها خواهد گذاشت. پس از ترس آینده ای که نمی دانیم چیست فاتحه وبلاگستان را امروز نخوانیم و مجلس ترحیم ِ تحلیل و تعمیق را در این فضا نگیریم. اگر از آمار خوانندگان وبلاگ ها به شکل مستقیم و نه با واسطه شبکه های اجتماعی بگذریم - با توجه به حضور همیشگی وبلاگ های تحلیلی در میان وبلاگ های پرمخاطب - حتی در میان پرمخاطب های شبکه های اجتماعی نیز وبلاگ هایی که رویه ای غیر از مینیمال نویسی را پیشه خود ساخته اند حضور دارند. بنابراین اگر نگران ِ آینده وبلاگستان هستیم، تنه درخت ِ هنوز ایستاده را به ضرب و زور خودمان بیهوده زمین نزنیم.
پی نوشت: با تشکر از رفقای فرندفیدی که این نوشته ماحصل گفتگو با آنهاست. ما را به چه کارهایی که وادار نمی کنند.
