گزارش خبری: موج گریز از ایران در یکسال گذشته

صدها تن از ایرانیانی که سال گذشته درگیر حوادث پس از انتخابات ریاست جمهوری شدند برای نجات از زندان، شکنجه و حتی مرگ از مرزهای مختلف عبور کردند.

لیلا ملک‌محمدی در گزارشی برای تهران ریویو نوشته است بسیاری از اینان هدفشان از ترک ایران، فرار از خطر بود و در مواردی برخی پناهجویان حتی دو ماه بدون مراجعه به دفتر سازمان ملل صبر کرده‌اند تا شرایط ایران تغییر کند و بازگردند.

هادی قائمی مسوول هماهنگ‌کننده‌ کمپین بین‌المللی برای حقوق بشر در ایران می‌گوید:«حکومت ایران تمام توان خود را برای زندانی کردن یا خارج کردن جوانان به کار گرفته است. آینده جوانانی که مجبور به ترک وطن می‌شوند مبهم و نگران ‌کننده‌است.»

به گفته رضا معینی، مسوول میز ایران در سازمان گزارشگران بدون مرز «از تیرماه 1388 حدود ۱۱۰ روزنامه‌نگار با ما تماس گرفتند و از ماه مهر این تعداد بیش‌تر شد.» او خروج روزنامه‌نگاران پس از انتخابات را یک بحران می‌داند.

خروج بی‌برنامه از کشور مانع از جمع‌آوری حداقل سرمایه‌ای شده تا پناهجویان بتوانند چند صباحی را با خیالی آسوده بگذرانند. قانون سازمان ملل به پناهجویان اجازه کار نمی‌دهد، و اینان هیچ منبع درآمدی نیز ندارند.

فرین فخاری ایرانی مقیم آلمان می‌گوید: «پناهجویی را می‌شناسم که در ترکیه با قرار ساعتی 8 لیر ترک در جایی کار کرده و پولش را نداده‌اند و چون کار برای پناهجو غیرقانونی‌ست او نمی‌تواند از کارفرمای خود شکایت کند. در ترکیه پناهجویانی هستند که برای انجام مراحل پرونده باید خود را به دفتر امور پناهندگی سازمان ملل در آنکارا برسانند ولی حتی امکان تأمین هزینه این سفر ضروری به آنکارا را هم ندارند.»

به نوشته تهران ریویو آمار دقیقی از پناهجویان یک‌سال گذشته در دست نیست. سازمان‌های گوناگون نیز اغلب مرزهای مشخصی دارند؛ کمک‌های «سازمان گزارشگران بدون مرز» ویژه روزنامه‌نگاران و وبلاگ‌نویسان است یا «کمپین بین‌المللی برای حقوق بشر در ایران» صرفأ از فعالان سیاسی حمایت می‌کند؛ اما نهادهایی چون «همبستگی با پناهندگان ایرانی» در ارایه کمک به پناهجویان، مرزی از نظر صنفی ندارد. ایرانیانی نیز به شکل خودجوش به جمع‌آوری کمک‌های نقدی یا غیرنقدی برای پناهجویان نیازمند می‌پردازند.

احمد وحدانی از بهمن 88 با تأسیس «بنیاد یاران» تا کنون برای سی نفر نزدیک به سی‌ هزار کرون کمک‌های نقدی جمع‌آوری و فرستاده است. او از استقبال‌ ایرانیان خارج از کشور ناراضی‌ست و می‌گوید: «فقط اسلو نزدیک به 12 هزار ایرانی دارد. اگر هرکدام یک دلار بدهند، 12 هزار دلار می‌شود.»

دلجو آبادی بنیانگذار و مدیر اجرایی سازمان همبستگی با پناهندگان ایرانی، می‌گوید: «این سازمان که هر سال به هفتاد خانواده پناهجوی نیازمند کمک می‌کند پس از انتخابات با بیش از هزار پرونده، روبه‌رو شده و از این تعداد در نهایت صد و بیست پرونده را برای ارایه کمک مالی در نظر گرفته است.» او می‌گوید: «ما در نهایت به یک خانواده نیازمند می‌توانیم در سال سیصد دلار بدهیم و این خیلی کم است.»

لیلا ملک‌محمدی در این گزارش از جوان نوزده ساله‌ای می نویسد که با اصابت تیری به سرش مدتی در کما بوده‌است. وی پس از به هوش ‌آمدن، می‌خواسته زندگی مخفیانه‌ای داشته باشد؛ اما گاهی دچار تشنج شده و آن‌چه بر او گذشته را با غریبه و آشنا بازمی‌گفته. خانواده از ترس جان فرزندشان او را از مرز رد می‌کنند و به او می‌سپارند از سرگذشت خود سخنی نگوید. او که قدرت تکلم خود را نیز تا حد زیادی از دست داده، حتی در مقابل نمایندگان سازمان ملل نیز از بیان سرگذشتش، می‌هراسد.

او در پایان می‌پرسد:« آیا این تشکل‌‌ها و نهادها می‌توانند بخش کوچکی از مشکلات بی‌شمار پناهجویان ایرانی پس از انتخابات را حل کنند؟ حال آن‌که برخی از آنان هیچ‌گونه حمایتی را از هیچ تشکل و سازمانی دریافت نکرده‌اند.»

منبع: تهران ریویو